‘De vrouw op het dressoir’

In het najaarszonnetje zit ik in de tuin. Het zijn van die dagen waarop je nog net even lekker zonder jas naar buiten kunt. Terwijl ik naar de bruingekleurde Annabelles kijk, denk ik na over een nieuw schrijfproject. Om mijn creativiteit uit haar zomerslaap te halen, pak ik oud, niet gepubliceerd schrijfwerk erbij. Leuk om te lezen, maar dit is het niet. Een nieuw oral history-project dan? Heb ik al gedaan. Ineens schiet mij iets te binnen. Ik wil al langer kijken welke ideeën er nog in mijn boek ‘Lang zal ze leven’ zitten, om iets mee te gaan doen. Dan flitst meteen Meep Mensink door mijn gedachten. De longarts. Waarom ik direct aan haar denk? Door wat ze vertelde over haar moeder.

Een herinnering
In mijn schrijfhuis zoek ik op mijn computer naar haar verhaal. Het is september 2017 wanneer ik naar Den Bosch afreis voor het interview. Wat een lieve vrouw. Ze vertelt helder en praat makkelijk. Op het dressoir staat een grote portretfoto van haar moeder. Meep vertelt dat haar moeder twee keer is opgenomen in de Valeriuskliniek. Ze had last van depressies. Ik weet nog steeds niet goed waarom ik mij dit detail zo goed herinner. Maar mijn nieuwsgierigheid is gewekt. Was het in die tijd normaal dat vrouwen naar een kliniek gingen voor mentale klachten? Waarom ging ze meerdere keren? Meep kreeg te horen dat ze vooral rust moest hebben. Ze vermoedt dat haar vader onder een hoedje speelde met de psychiater. Dat zet mij ook aan het denken. Wat was de positie van de echtgenoot destijds?

Foto: Babet Hogervorst

Oude beelden
Ik zoek de video-opnames van het interview om te kijken of dat nog extra informatie oplevert. Ik geniet van de beelden, en het is net alsof ik het interview pas nog gevoerd heb. Terwijl Meep zes jaar geleden overleed. Dan vertelt ze over haar moeder. Meep herinnert zich het beeld dat haar moeder op de rand van haar bed zit. In haar peignoir, zonder ceintuur. Uit angst dat ze zichzelf wat aan zou doen. Er gaat een rilling door mij heen. En de vragen komen op. Wat voor behandeling kreeg zij? Kan ik haar moeder een stem geven? Had ze misschien last van postnatale depressie, een ongelukkig huwelijk, de overgang? Ik weet het niet, maar ik wil wel graag meer over haar te weten komen. Meep vertelt dat ze denkt dat haar moeder door de komst van de kleinkinderen herstelde van haar depressies. En ook omdat ze dan onder behandeling is van een vrijgevestigd psychiater.

Familiecontact
Dan denk ik aan het registratieformulier waarmee Meep mij toestemming gaf om haar verhaal te publiceren. Op het formulier staat de naam van haar dochter. Met gezonde spanning typ ik een mail om te polsen of de kinderen openstaan voor contact om hun herinneringen aan hun oma met mij te delen. Het positieve antwoord volgt snel: ben ontzettend blij, de deur staat open. Een van haar dochters geeft mij de gegevens van haar zus. Zij heeft volgens haar nog veel herinneringen aan haar. Niet veel later ontvang ik ook van haar een leuke reactie. Binnenkort ga ik bij haar langs.

125 jaar!
Meeps moeder heet Eugenie van Berckel en is geboren op 18 november 1901, vandaag exact 125 jaar geleden. Nu ik haar volledige naam en geboortedatum heb, kan ik de archieven in om meer over haar te weten te komen. Online vind ik haar geboortecertificaat. Ze is de jongste van zes kinderen. Haar vader is een Delftse bierbrouwer en ondernemer. De katholieke familie Van Berckel behoort tot het Delftse patriciaat en is generaties lang maatschappelijk invloedrijk. Op haar vijftiende vertrekt Eugenie voor bijna een jaar naar het meisjespensionaat Jerusalem in Venray. Hier krijgt ze les van de zusters Ursulinen. In 1923 trouwt ze met Joseph Kramers. Samen met hem krijgt ze vier kinderen. Een ervan wordt doodgeboren. Op het eerste gezicht lijkt Eugenie het leven te leiden dat in die tijd van een vrouw uit haar milieu wordt verwacht: trouwen, kinderen krijgen en voor het gezin zorgen. Toch gaat er achter de feiten een andere geschiedenis schuil. Wat er precies met haar aan de hand is, ik heb nog geen idee.

Foto: G.B.H. Niestadt & Zn., Delft
Foto: Babet Hogervorst

Project Rust
Al een tijdje zie ik op verschillende plekken op sociale media en internet de aankondiging van schrijfster Suzanna Jansen. Bekend van onder andere ‘De omwenteling’ en ‘Het pauperparadijs’. Sinds ik in 2015 begon met het interviewen van vrouwen, ben ik fan van haar boeken. ‘Project Rust’ zegt mij op het moment dat ik de aankondiging lees, nog niet zo veel. Ik lees over overspannen huisvrouwen in de jaren ’50 en ’60 die voor een bepaalde periode in rusthuizen terechtkomen. In eerste instantie denk ik helemaal nog niet aan overeenkomsten met Eugenie. De familie had een hulp in de huishouding, Meep vroeg zich daardoor af wat haar moeder zoal deed in die tijd. Maar ergens kriebelt het. Wie weet hoor ik toch iets dat ik voor het onderzoek naar Eugenie kan gebruiken. Er zijn nog drie kaartjes. Ik neem geen risico en bestel er een.

Op een dinsdagavond fiets ik in het donker naar Rozet, de bibliotheek in Arnhem. Het is in het auditorium. Een vrij steile ruimte met beneden het podium. Nou ja, er is geen sprake van een verhoging. De spreker kijkt omhoog, het tegenovergestelde van een theater. Vooraan is het nog leeg, daar ga ik zitten. Suzanna staat bekend als ‘meesterverteller’. Naar haar podcast heb ik ook met veel plezier geluisterd, en ook nu, live, hang ik aan haar lippen. In haar boek De omwenteling heeft ze de rusthuizen ook al even kort benoemd. Haar eigen moeder heeft er ook voordat zij geboren werd een tijd doorgebracht. Ze schetst een beeld over hoe het leven van huisvrouwen in de jaren ’50 eruit moet hebben gezien. En hoe deze vrouwen tot rust konden komen in een rusthuis. Wat er precies met deze vrouwen aan de hand was, is niet bekend. Het was, zo lijkt het, een persoonlijk probleem. Ik ben op zoek naar overeenkomsten met wat ik op dit moment weet van Eugenie. En dat is niet veel. Ik vraag mij af of de klachten van de vrouwen in de rusthuizen vergelijkbaar zijn. Want Eugenie zat in de Valeriuskliniek. Wat is precies het verschil met een rusthuis?

Vrouwenverhalen
En wat was er eigenlijk aan de hand? Lag het daadwerkelijk aan die vrouwen? Aan het leven dat zij leidden? Hadden ze fysieke klachten of was het misschien de overgang? Een postnatale depressie? Tot nu toe is er weinig onderzoek naar rusthuizen gedaan. Suzanna is daarom samen met Atria (Kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis) een project begonnen om zoveel mogelijk verhalen op te halen. Zo kan een onderzoeker ermee verder. Daar hoort het verhaal van Eugenie zeker tussen. Het kan toch geen toeval zijn dat ik, los van project Rust, zelf al had bedacht om iets met dit onderwerp te gaan doen.

Mijn nieuwsgierigheid naar Eugenie groeit door de lezing alleen maar. Wie was de vrouw op het dressoir?  Met een gesigneerd exemplaar van het essay van Suzanna fiets ik het donker weer in. Ik verheug mij op de afspraak met Meeps dochter. Wat zal ik daar nog meer te weten komen?

3 gedachten over “‘De vrouw op het dressoir’”

Voeg uw reactie toe

  1. Wat een prachtige tocht ben je begonnen. Of eigenlijk beter: vervolg je hiermee. Ik deel je fascinatie en kijk uit naar hoe het verder gaat. Liefs, Maud

    Like

  2. Aye wat een leuke introductie tot je nieuw project. Ook mijn moeder ging een tijd naar een rusthuis of beter gezegd een kuuroord om een slaapkuur te kunnen doen. Hedendaags zou je het een burn-out noemen.

    Ik kijk uit naar het vervolg! Lieve Groet, Christiane

    Like

Geef een reactie

Maak een website of blog op WordPress.com

Omhoog ↑